یبوست نوزادان

اصطلاح یبوست زمانی بکار می‌رود که مدفوع به حدی سفت باشد که نتواند براحتی از روده خارج شود. برخی از والدین فکر می‌کنند که شکم کودکشان باید هر روز کار کند، در صورتی که این تفکر صحیح نیست! تعداد دفعات دفع به اندازه سهولت تخلیه آن اهمیت ندارد. بعبارت دیگر، در صورتی که کودک براحتی، مدفوعی نسبتا نرم را تخلیه می‌کند، دچار یبوست نیست حتی اگر این دفع ، هر چند روز یکبار اتفاق افتد. امکان دارد یک نوزاد سالم از روزی 4 بار تا یکبار در روز مدفوع کند. نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند ممکن است یکبار به ازای هر نوبت شیر، دفع داشته باشند. با افزایش سن معمولا تعداد دفعات دفع، کاهش می‌یابد ولی به حجم آن اضافه می‌شود. در حالت طبیعی یک کودک سه چهار ساله بین سه تا چهار بار در روز تا سه بار در هفته اجابت مزاج خواهد داشت.

باید به عادات اطفال توجه داشته باشیم، برای مثال برخی از نوزادان در زمان اجابت مزاج به خود فشار می‌آورند، تا حدی که صورتشان سرخ می‌شود، اما اگر مدفوع سفتی نداشته باشند، آنها را مبتلا به یبوست در نظر نمی‌گیریم. در این موارد اگر مشکلات دیگری وجود نداشته باشد، نیاز به اقدام خاصی نخواهد بود. اغلب اطفال در دوره‌ای دچار یبوست می‌شوند. ولی معمولا این دوره‌ها کوتاه مدت بوده و درمانهای ساده و معمولی کفایت می‌کنند.

مدفوع و میزان دفع کودکان و شیرخواران با یکدیگر متفاوت است. به همین دلیل، گاهی اوقات کودک هیچ مشکلی ندارد ولی والدین، نگران وجود یبوست در کودکشان می‌شوند. هر کودکی الگوی خود را دارد. پس از مدتی، والدین با عادت‌های منحصر به فرد کودک خود هماهنگ خواهند شد.


از مهم‌ترین دلایل بروز یبوست در کودکان می توان به موارد زیر اشاره کرد:


غذای کمکی و جامد: وقتی کودک غذاهای جامد بیشتری می‌خورد، تعجب نکنید اگر دچار یبوست خفیفی شود. این یبوست اغلب به دلیل پایین بودن میزان آب مصرفی روی می‌دهد. یبوست همچنین می‌تواند زمانی که کودک را از شیر می‌گیرید اتفاق بیفتد، زیرا از شیر گرفتن کودک گاهی به کم‌آبی بدن منجر می‌شود. پس یادتان باشد با شروع خوردن غذای کمکی در شش ماهگی، به صورت منظم آب جوشیده و خنک شده به کودک داده شود.


شیر خشک: اگر کودک را با شیر خشک تغذیه می‌کنید، این امکان وجود دارد که شیر خشک باعث یبوست او شود و غیرمعمول نیست که پروتئین موجود در شیر خشک‌های مختلف علت ایجاد یبوست باشد. بد نیست اگر در مورد تغییر نوع شیر خشک از پزشک کودک سؤال کنید. اما برخلاف آنچه ممکن است شنیده باشید، مقدار آهن موجود در شیر خشک باعث ایجاد یبوست نمی‌شود.


کم‌آبی بدن: اگر بدن کودک دچار کم‌آبی شود، سیستم بدنی او با جذب مایعات بیشتر، از هرچه می‌خورد یا می‌نوشد و همچنین از مدفوع موجود در روده‌های او برای دریافت آب کمک می‌گیرد. نتیجه نیز مدفوعی سفت و خشک است که دفع آن سخت خواهد بود.

نوشیدن مقدار بیش از حدی شیر: پر کردن شکم کودک با شیر، به جای خوردن مواد غذایی پرفیبر نیز یکی از علل اصلی یبوست در کودکان نوپا و پیش‌دبستانی است.مصرف مقادیر قابل توجه از شیر گاو خصوصا در اطفال زیر 2 سال

خوردن مقدار زیادی از غذاهای کم‌فیبر: کودک ممکن است دچار یبوست شود اگر مقدار زیادی پنیر، ماست یا کرهٔ بادام‌زمینی بخورد، اما میوه، سبزیجات و غلات کامل کافی مصرف نکند.

اضطراب توالت و دستشویی: اگر کودک شما در مورد آموزش استفاده از توالت اضطراب دارد، ممکن است عمداً مدفوعش را نگه دارد. اگر او تمام علائم فشار برای دفع مثل سفت کردن بدن و قرمز شدن صورتش را نشان می‌دهد، ممکن است واقعاً در تلاش باشد که آن را نگه دارد. حتی اگر فرزندتان آموزش توالت رفتن را دیده باشد، باز هم ممکن است در دستشویی برای خالی کردن روده‌های خود به اندازهٔ کافی صبر نکند. این می‌تواند باعث تجمع مدفوع شود که موجب پیچ خوردن و کشیدگی روده بزرگ می‌شود. بزرگ شدن روده ممکن است منجر به مدفوع‌هایی سفتی شود که بزرگ‌تر از حد طبیعی هستند و دفع آنها دشوار است. همین باعث می‌شود که کودک برای استفاده از لگنچه یا دستشویی، حتی بی‌میل‌تر از قبل باشد.

بی‌توجهی به نیاز بدن به اجابت مزاج مثلا در اثر بازیگوشی مفرط کودک و تنبلی ترریجی روده‌ها، تغییر محل زندگی یا مسافرت، ترس از محیط توالت به هر دلیل مثلا وجود سوسک یا ... ، بهم خوردن نظم طبیعی و روزمره زندگی ، شروع تحصیل

کمبود فعالیت: حرکت و فعالیت به جریان یافتن خون به سمت دستگاه گوارش کودک کمک می‌کند. بنابراین، اگر کودکی غیرفعال باشد ممکن است در بخش حرکات روده دچار مشکل شود.


بیماری یا یک عارضۀ پزشکی: اگرچه غیرمعمول است، اما یبوست می‌تواند ناشی از یک بیماری نهفته مانند کمکاری تیروئید، مسمومیت غذایی حاد و برخی حساسیت‌های غذایی و اختلالات متابولیک مربوط به سوخت و ساز بدن باشد. همچنین یبوست در موارد نادرمی‌تواند به وسیلهٔ بیماری هیرشپرونگ ایجاد شود. این بیماری ناشی از یک نقص مادرزادی است که مانع از عملکرد درست رودهٔ کودک می‌شود. اگر به نظر می‌رسد سفت بودن مدفوع کودک دلیلی مشخص برایتان ندارد، می‌توانید از پزشک فرزندتان در مورد ابتلای کودک به عدم تحمل لاکتوز، کمک‌کاری تیروئید، دیابت یا حتی فیبروز کیستیک سؤال کنید

مشاهده یعلائم و نشانه های زیر در کودک شما می تواند به احتمال زیاد نشان دهنده ی ابتلای او به یبوست باشد:

    مدفوع سفت و خشک که به سختی و با فشار زیاد دفع می گردد.

    احساس درد، فشار شدید و بی قراری که هنگام دفع مدفوع به وجود می آید.

    کودک احساس درد شکمی می کند.

    مدفوع کودک ممکن است به خون آغشته باشد.

    کودک بی اشتها می گردد.

    حالت تهوع و استفراغ در کودک ایجاد می شود.

    کودک از رفتن به توالت و اجابت مزاج امتناع می کند و می ترسد.

    نفخ شکمی در کودک

    بی اختیاری در دفع مدفوع کودک مشاهده می شود که کاملا خارج از اراده ی کودک است و هرگز نباید او را تنبیه      کرد


یبوست در کودکان مشکلی موقت و کاملا قابل پیشگیری است که در بیشتر مواقع به نوع سبک زندگی کودک و رژیم غذایی او بستگی دارد. به ندرت پیش می‌آید که وجود مشکلی جدی در کودک باعث بروز یبوست در او شده باشد 

 با در نظر گرفتن موارد زیر جلوی بسیاری از موارد این عارضه در کودکان را می توان گرفت:


    مصرف آب و مایعات کافی در طول روز

    مصرف غذاهای سرشار از فیبر مانند میوه ها، سبزیجات تازه و و غلات

    انجام ورزش و تحرک کافی  

    آموزش نحوه ی صحیح و مرتب در رابطه با اجابت مزاج در یک زمان مشخص مثلا هر شب بعد از وعده ی شام       یا هنگام صبح

    تعویض داروهایی که عوارض ناشی از مصرف آنها باعث به وجود آمدن یبوست در کودک می شود البته تحت نظر     پزشک.

    مراجعه ی فوری کودک به دستشویی هنگام نیاز به دفع مدفوع که نیاز به آموزش و توجه والدین دارد.

    استفاده از روغن زیتون در وعده های غذایی کودک

    ماساژ دادن شکم کودک

    استفاده از ملین های طبیعی مانند آب آلو، انجیر و زیتون

کودک را مجبور به دستشویی رفتن نکنید: کودکتان را قبل از اینکه آمادگی‌اش را پیدا می‌کند، وادار به یادگیری توالت رفتن نکنید. وادار کردن کودک به استفاده از لگنچه می‌تواند او را از آن بترساند یا بیزار کند و در نهایت منجر به این شود که مدفوع خود را نگه دارد. اگر متوجه شدید فرزندتان مدفوعش را نگه می‌دارد، مقدار فیبری را که می‌خورد افزایش دهید و آموزش توالت رفتن را متوقف کنید و تا وقتی نشانه‌های آمادگی واقعی کودک را می‌بینید برای امتحان دوبارهٔ آموزش توالت رفتن صبر کنید    برای “از پوشک گرفتن” بچه عجله نکنید.اگر فکر می‌کنید هم‌زمان با “از پوشک گرفتن” بچه، یبوست در کودک شروع شده است، بهتر است برای مدتی از این کار صرف‌ نظر کنید تا ببینید آیا مشکل یبوست برطرف می‌شود یا خیر.

کودک را تشویق کنید به محض احساس آمادگی برای دفع، از لگنچه استفاده کند: اگر کودک می‌گوید که هرگز احساس آمادگی نمی‌کند، سعی کنید او را به شکل درست و دور از فشاری وادارید که بعد از صبحانه و شامش فقط پنج تا ۱۰ دقیقه روی لگنچه بنشیند. بچه‌هایی که مدتی طولانی یبوست داشته‌اند ممکن است به موقع متوجه پر شدن مجرای مقعد خود نشوند. با کتاب خواندن برای کودک در حین نشستن او روی لگنچه، توالت رفتن را به اوقات خوشایندتری تبدیل کنید. اما اگر نمی‌خواهد او را مجبور نکنید که در آنجا بماند، وگرنه کم‌کم به این نتیجه می‌رسد که استفاده از توالت یک تنبیه است.


سعی کنید بفهمید که آیا فرزند شما عمداً دفعش را نگه می‌دارد یا خیر: برخی از کودکان با استفاده از توالت بیرون از خانه راحت نیستند. برخی کودکان هم پس از آنکه یک بار مدفوع سفتی داشته‌اند که به دشواری دفع شده است، شروع به مقاومت در برابر دستشویی رفتن می‌کنند. نگه داشتن مدفوع تنها باعث بدتر شدن یبوست می‌شود. بنابراین، اگر حدس می‌زنید مشکل یبوست فرزندتان به این دلیل است، حتماً با پزشک کودک خود صحبت کنید.

حامی و پشتیبان کودک باشید به تلاش کودک برای اجابت مزاج پاداش دهید؛ نه به نتیجه‌ی کار. وقتی کودک برای اجابت مزاج تلاش می‌کند، سعی کنید با دادن یک هدیه‌ی کوچک او را تشویق کنید. در این‌جور مواقع می‌تواند یک کتاب خاص، یک برچسب خوشگل به او بدهید یا در بازی مورد علاقه‌اش شرکت کنید. هرگز کودک خود را به‌خاطر عدم کنترل بر مدفوع و کثیف‌شدن لباسش تنبیه نکنید..

از کرم برای التیام زخم ناشی از یبوست استفاده کنید: اگر مدفوع کودک به قدری خشک و سفت است که کمی خون یا حتی پارگی‌های کوچکی به نام شقاق در پوست ظریف اطراف مقعدش مشاهده می‌کنید، لازم است دربارهٔ این پارگی‌ها با پزشک کودک صحبت کنید. همچنین می‌توانید برای کمک به التیام زخم، کمی از یک کرم که پزشک آن را تأیید کرده باشد، به این ناحیه بزنید و آن را تمیز و خشک نگه دارید.

در صورتی که با انجام اقدامات فوق این مشکل در کودک برطرف نشد به احتمال زیاد به بررسی ها و معاینات پزشکی بیشتری نیاز است . در چنین وضعیتی پزشک اقدامات درمانی لازم را با توجه به سن و وضعیت یبوست کودک در نظر می گیرد:

    دارو درمانی و مصرف مکمل های فیبر و ملین های دارویی

    تنقیه برای تخلیه ی روده های کودک